Fransa’da eğitim koşullarına karşı başlayan öğrenci eylemleri, çalışanların ve diğer halk kesimlerinin katılımıyla geniş bir toplumsal harekete dönüştü. Avrupa’nın başka ülkelerinde de eğitim, barınma ve hayat pahalılığına karşı gösteriler düzenlenirken, ortak gündemi kamu hizmetleri ve insanca yaşam hakkı oluşturuyor.
24 Ekim 2026
Fransa’da eylül ayında lise öğrencilerinin öğretmen eksikliğine ve yetersiz eğitim koşullarına karşı başlattığı eylemler, ülkenin farklı kentlerine yayılarak daha geniş bir toplumsal itirazın odağına dönüştü. Kalabalık sınıflar, bakımsız okul binaları, uzun ders günleri ve üniversiteye geçişte yaşanan sorunlar nedeniyle başlayan protestolar, eğitim hakkıyla toplumsal eşitsizlik arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme taşıdı. Üniversite öğrencilerinin katılımıyla büyüyen hareket, gençlerin geleceğe ilişkin kaygılarını da görünür kılıyor.
Öğrencilerin itirazı, ailelerin geçim sıkıntısıyla birleşiyor. Kamu eğitimindeki eksiklikler, özel ders veya özel okul imkânı bulunmayan ailelerin çocuklarını daha ağır etkilerken, barınma ve beslenme maliyetleri de eğitimlerini sürdürebilmelerini zorlaştırıyor. Böylece okul koşullarına ilişkin talepler, kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağı ve eğitimde fırsat eşitliğinin nasıl sağlanacağı tartışmasının parçası hâline geliyor.
Öğrenci Eylemlerinden Halk Hareketine
17 Ekim’deki ülke çapındaki gösteriler, hareketin ulaştığı boyutu ortaya koydu. İçişleri Bakanlığı yaklaşık 550 bin kişinin yürüyüşlere katıldığını açıklarken, CGT katılımın 800 bine ulaştığını bildirdi. Öğrenciler, sendikalılar ve Sarı Yeleklilerin buluştuğu gösterilerde hayat pahalılığı, eşitsizlik ve kamu hizmetlerindeki gerileme öne çıktı. Bazı kentlerde gösterilere eşlik eden çatışmalar, yangınlar ve yağma olayları ise taleplerin yanında güvenlik tartışmasını da gündemin merkezine taşıdı.
Hareketin genişlemesi, eğitim sorunlarının toplumdaki diğer sıkıntılardan ayrı yaşanmadığını gösteriyor. Öğretmen açığıyla karşılaşan öğrenci, artan faturalarını ödemeye çalışan aile ve ücretinin alım gücünü korumak isteyen çalışan, farklı alanlarda benzer bir güvencesizlikle karşı karşıya bulunuyor. Gösteriler, bu sorunların ortak bir toplumsal adalet meselesi olarak ifade edildiği alanlara dönüşüyor.
Eylemler Diğer Avrupa Ülkelerine Yayıldı
Fransa’da başlayan öğrenci hareketi Avrupa’da yankı bulurken, başka ülkelerde kendi yerel nedenleriyle gelişen mücadelelerle de aynı dönemde buluşuyor. Bu nedenle Avrupa’daki bütün gösterileri tek merkezden yayılan aynı hareket olarak tanımlamak mümkün değil. Bununla birlikte eğitim, barınma, enerji fiyatları ve kamu hizmetlerine ilişkin talepler, ülkeler arasındaki ortak zemini oluşturuyor.
Belçika’da öğrenci ve öğretmenlerin eğitim politikalarına yönelik itirazları, hükümetin kemer sıkma uygulamalarına karşı gösterilerle birleşiyor. İtalya’da ise okul koşulları, enerji maliyetleri ve hükümet politikaları protestoların gündeminde yer alıyor. İspanya ve Portekiz’de barınma hakkı öne çıkarken, yüksek kiralar ve gelirlerin yaşam maliyetleri karşısında yetersiz kalması meydanlara taşınıyor. Farklı taleplerin ortak noktası, temel ihtiyaçların karşılanmasının giderek zorlaşması.
Yunanistan’da 21 Ekim’de binlerce öğrenci ve öğretmen Atina’da yürüdü; Selanik ve Patras gibi kentlerde de gösteriler düzenlendi. Katılımcılar, öğrenciler için erişilebilir konut ve eğitime daha fazla kamu yatırımı istedi. Atina’daki yürüyüşte taşınan, “Yunanistan’dan Fransa’ya, eğitime kaynak ayırın” anlamındaki pankart, ülkeler arasındaki dayanışmayı görünür kıldı. Öğretmenlerin grevi de okul koşullarıyla ailelerin geçim sıkıntısını aynı gündemde buluşturdu.
Polisin Orantısız Güç Kullanımı Tartışılıyor
Fransa’da eylemlere yönelik polis müdahaleleri de tartışılıyor. Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu, 9 Ekim açıklamasında öğrencilerin daha iyi öğrenim koşulları ve kamu eğitimine daha fazla kaynak istediğini belirterek müdahaleleri sert biçimde eleştirdi. Kuruluş, gençlerin gösteri hakkının korunması gerektiğini vurguladı. Böylece eğitim ve geçim taleplerine, demokratik hakların kullanılması meselesi de eklendi.
Hükümet cephesi ise şiddet ve yağma olaylarını gerekçe göstererek güvenlik önlemlerini artırıyor. 24 Ekim gösterileri için ülke çapında yaklaşık 70 bin polisin görevlendirilmesi planlandı. Bazı kentlerde gösteri yasakları ve güzergâh kısıtlamaları uygulanırken, sendikalar bu kararların barışçıl protesto hakkını sınırladığını belirtiyor. Paris’te büyük müzelerin kapatılması ve işyerlerinin koruyucu önlemler alması, gerilimin gündelik hayata etkisini de gösteriyor.
Şiddet olaylarının önlenmesiyle barışçıl gösteri hakkının korunması arasındaki ilişki, önümüzdeki günlerin önemli başlıklarından biri olacak. Toplumsal taleplerin yalnızca güvenlik sorunu üzerinden ele alınması, eğitimde ve geçim koşullarında yaşanan sıkıntıların geri planda kalması riskini taşıyor.
Nitelikle Eğitim, Konut Hakkı, Güçlü Kamu Hizmetleri, Yeterli Gelir !
Fransa’da okul kapılarında başlayan itirazın Avrupa’nın farklı meydanlarında karşılık bulması, gençlerin ve çalışanların ortak bir beklentisini görünür kılıyor: Nitelikli eğitim, erişilebilir konut, güçlü kamu hizmetleri ve insanca yaşamaya yeterli gelir. Ülkelerin koşulları farklı olsa da gösterilerin merkezinde, toplumun ürettiği kaynakların temel ihtiyaçları karşılamak için nasıl kullanılacağı sorusu bulunuyor.

