Fransa’da yükselen itiraz: Kalıcı bir halk dayanışması mümkün mü?

Öğrenci hareketinin açtığı imkânın kalıcı bir toplumsal dönüşüme ulaşması, emekçilerin ve yoksulların ortak talepler etrafında kendi karar güçlerini geliştirmelerine bağlı. Parlamenter mücadeleyi, işyerlerini ve mahalleleri birbirine bağlaması gereken bu yönelim, eşitsizliklere ,yükselen militarizme ve savaş tehdidine karşı yeni bir uluslararası dayanışmayla da tamamlanmak zorunda.

Fransa’da öğrencilerin eğitim koşullarına karşı başlattığı mücadelenin diğer toplumsal kesimlerle buluşması, okul kapılarında yükselen itirazın daha geniş bir adalet arayışına dayandığını gösteriyor. Öğretmen eksikliği, bakımsız binalar ve eğitimdeki eşitsizlikler; ailelerin geçim sıkıntısıyla, gençlerin barınma sorunuyla ve emekçilerin güvencesizliğiyle birleşiyor. Hareketin önündeki temel soru, bu ortak itirazın ülkeyi yönetebilecek kalıcı bir demokratik halk iradesine nasıl dönüşebileceğidir.

Bu soru, Fransa’nın sınırlarını da aşıyor. Ekonomik ve sosyal eşitsizlikler, kamu hizmetlerinin aşınması, iklim krizi ve silahlanma, farklı ülkelerin emekçilerini benzer sorunlarla karşı karşıya bırakıyor. Dünya Eşitsizlik Raporu 2026’ya göre en zengin yüzde 10, küresel servetin yaklaşık dörtte üçüne sahipken, insanlığın en yoksul yarısının payı yalnızca yüzde 2 düzeyinde bulunuyor. Bununla birlikte eşitsizliğin seyri her ülkede aynı değil; özellikle en üstteki servet birikiminin artışı, küresel tablonun belirgin özelliklerinden biri. [1] World Inequality Report 2026

Aynı dünyada askerî harcamalar da büyüyor. SIPRI, küresel askerî harcamaların 2025’te yaklaşık 2,9 trilyon dolara ulaştığını ve artışın on birinci yılında sürdüğünü bildiriyor. [2] Eğitim ve sağlık başta olmak üzere tüm sosyal devlet uygulamaları için gereken kaynakların sınırlanması sürekli gündeme getirilirken silahlanmanın genişlemesi, bütçe tercihlerinin sınıfsal ve siyasi niteliğini ortaya koyuyor. SIPRI

Ortak öfkeden demokratik halk hegemonyasına

Olivier Besancenot, (Troçkist gelenekten  Devrimci Komünist Birlik’ in (LCR) 2002 ve 2027 seçimlerinde cumhurbaşkanı adayı olan sosyalist siyasetçi, 2009’da kurulan Yeni Antikapitalist Parti’nin (NPA) kuruluşunda ve sözcülüğünde önemli rol oynamıştır)hareket üzerine yaptığı analizde bu hareketin önemli bir yeniliği farklı toplumsal kesimlerin geleneksel örgütsel çerçevelerin dışında buluşmasıdır demektedir. Ancak bu buluşma, demokratik örgütlenmenin eksikliklerini de görünür kılıyor. Birbirinden farklı mücadelelerin aynı anda yükselmesi, bunların ortak hedeflere ve sürekli karar mekanizmalarına kavuştuğu anlamına gelmiyor (2].

Fransa üzerine sosyalist değerlendirmelerin önemli bir ortak noktası, gençliğin başlattığı hareketin işçi sınıfının toplumsal gücüyle birleşmesi gerektiğidir. Ancak bu birleşmenin hangi örgütsel biçimlerle ve nasıl bir siyasi hedefle kurulacağı konusunda farklı yaklaşımlar bulunuyor.

Dördüncü Enternasyonal’in Uluslararası Komitesi (DEUK) web sayfasında yazan Alex Lantier, sendika yönetimlerinin eylemleri sınırlı takvimlere bağlamasını eleştiriyor ve tabanın bağımsız örgütlenmesini savunuyor. Aynı sitede Sosyalist Eşitlik Partisi’nin açıklaması da eylem komitelerini öne çıkarırken’ nin (Boyun Eğmeyen Fransa) hareketi seçimlere yönlendirmesini eleştiriyor ( LFI demokratik sosyalist/sol popülist çizgiye sahip, Fransa’ daki en güçlü sol yapı, klasik partiden çok bir seçim hareketidir). Bu metinler, mücadelenin yönetiminin katılımcılarda kalması ve uluslararası bağların kurulması bakımından önemli sorular soruyor. Belirli örgütlere yönelik bu eleştirilerin bütün hükümlerini kabul etmesek de, bu sorulardan yararlanma gereği ortadadır. [4,5]

Burada savunulması gereken yaklaşım, örgütlerin adlarından veya tarihsel aidiyetlerinden önce somut faaliyetlerine bakmaktır. Bir siyasi ya da sendikal yönelim, halkın mücadele kapasitesini artırdığı, karar süreçlerini demokratikleştirdiği ve farklı kesimleri ortaklaştırdığı ölçüde değerlidir. Eleştiri de bu kapasiteyi geliştirmeye hizmet etmelidir.

Yohann Douet’nin ( Fransız felsefeci ve yazar, özellikle Antonio Gramsci, Marksizm, hegemonya ve siyasal strateji üzerine çalışmalarıyla tanınır) hegemonya tartışması, sorunun toplumsal kapsamını genişletiyor. Kentlerdeki örgütlü ve sola yakın kesimlerle küçük kentlerin, kırsal bölgelerin ve kent çeperlerinin halk sınıfları arasında kalıcı ilişkiler kurulmasını öneriyor. Seçimlerde oluşan yakınlaşmanın, ortak ihtiyaçlara dayanan sürekli bir toplumsal bloka dönüşmesi gerekliliğini vurguluyor. [6]

Emeğin öncülüğü, bütün halkın sorunlarını üstlenebilmesiyle kurulabilir. Sendikalı işçilerin kendi gelir düzeylerini korumayı/geliştirmeyi savunurken işsizin gelir güvencesini, kentli öğrencinin kırsaldaki ailenin ulaşım sorununu, kamu çalışanının göçmen emekçinin eşitlik talebini sahiplenmesi gerekir. Böyle bir ortaklaşma, farklı kesimlerin taleplerini birbirine eklemekle sınırlı kalmaz; onları ortak bir toplumsal gelecek içinde yeniden kurar.

Temel talepler etrafında kalıcı örgütlenme

Antoine Larrache,( NPA –Yeni Antikapitalist Parti üyesi) hareketin genişliğine rağmen ortak hedef, strateji ve örgütlenme eksikliklerine dikkat çekiyor. Somut taleplerin henüz mücadeleye katılmayanları da harekete geçirebilmesi gerektiğini savunuyor. [7] Bu yaklaşım, ücretsiz ve nitelikli eğitimden barınmaya, insanca ücretten kamu hizmetlerine uzanan ortak bir program geliştirmek açısından önemlidir.

Böyle bir program; gelir güvencesini, sağlık ve bakım hizmetlerini, temel enerji ve ulaşım ihtiyaçlarını, eşit yurttaşlığı ve demokratik özgürlükleri birlikte ele almalıdır. Vergi adaleti, büyük servetlerin vergilendirilmesi ve kamu yatırımlarının toplumsal ihtiyaçlara yöneltilmesi, taleplerin maddi dayanakları olarak açıklanmalıdır. Savaş karşıtlığı da bu programın içinde yer almalı; halkların güvenliği, silahlanmanın yanı sıra sosyal haklar ve uluslararası işbirliği üzerinden düşünülmelidir.

Halk iktidarı nüveleri ve ikili iktidar perspektifi

Can Irmak Özinanır’ın Fransa’daki hareketi değerlendirirken Paris Komünü nü hatırlatıp, seçilmiş temsilcilerin denetlenmesi, geri çağrılabilmesi ve bürokratik ayrıcalıkların kaldırılması bakımından önemli bir tarihsel hatırlatma yapıyor. [8] Ancak tarihsel deneyimlerden yararlanmak, bugünkü koşullara hazır modeller uygulamak anlamına gelmemelidir.

Halkın bağımsız örgütlenmelerinin geleceğin iktidar organlarının nüveleri olabilmesi, gerçek bir toplumsal temele ve karar kapasitesine bağlıdır. Bir mahalle meclisinin barınma mücadelesini örgütlemesi, bir işçi komitesinin üretim ve çalışma koşullarını denetlemesi, öğrencilerle çalışanların eğitim kurumlarının ihtiyaçlarını birlikte belirlemesi bu kapasitenin başlangıçları olabilir.

Her komite veya meclis kendiliğinden bir ikili iktidar organı değildir. İkili iktidar, mevcut devlet otoritesinin yanında geniş toplumsal kesimlerin tanıdığı, kararlarına uyduğu ve kamusal hayatın düzenlenmesinde etkili olan alternatif bir otoritenin gelişmesiyle ortaya çıkan tarihsel bir durumdur. Bugünden yapılabilecek olan, bu olasılığın demokratik ve toplumsal koşullarını geliştirmektir.

Yerel yapıların seçilmiş ve geri çağrılabilir delegelerle kent ve ülke düzeyinde birleşmesi, ortak program ve eylem yeteneği kazanmalarını sağlayabilir. Böylece dağınık dayanışma girişimleri, kamusal kararları hazırlayan ve uygulamalarını denetleyen birleşik bir halk gücüne dönüşebilir. Bu gelişimin ölçüsü, kendisini iktidar ilan eden dar bir grubun iradesi değil, halkın giderek genişleyen katılımı ve güvenidir.

Çoğulculuk, kadınların eşit temsili, azınlık hakları ve muhalefet özgürlüğü bu yapıların kurucu ilkeleri olmalıdır. Geleceğin demokratik iktidarının nüveleri, kendi içlerinde de demokratik olmak zorundadır.

Parlamenter mücadele ve toplumsal mücadele birlikte geliştirilmeli

Isabelle Garo, (Fransız Marksist felsefeci, öğretmen ve yazar. LFI hareketine yakın) devletin kazanılmasını ve demokratik dönüşümünü toplumsal mücadelelerin sürekliliğiyle birlikte ele alıyor. Seçim zaferi dönüşümün araçlarından biridir; farklı mücadelelerin özerkliklerini koruyarak ortaklaşması da sürecin temel koşuludur görüşünü savunmaktadır. [9]

Bu bakışla parlamenter çalışma, grevler, öğrenci eylemleri ve mahalle örgütlenmeleri arasında karşılıklı destek kurulabilir. Parlamento, toplumsal taleplerin daha görünür kılınması, mümkünse yasalaştırılması ve kamusal kaynakların yeniden bölüştürülmesi için kullanılabilir. Bağımsız halk örgütlenmeleri ise bu taleplerin hazırlanmasını, uygulanmasını ve denetlenmesini sağlayabilir.

Öte yandan bağımsız halk örgütlenmeleri iktidara gelebilecek bir sol hükümet karşısında da bağımsızlığını, eleştiri ve mücadele haklarını korumalıdırlar. Nitekim “Marksizm Şimdi” de yayınlanan editöryal değerlendirme de haklı olarak “Hükümetin karşı reform takviminin ve seçimci siyasetin sınırlarının dışına çıkılabileceğini göstermek, hareketin şimdiden elde ettiği önemli bir kazanımdır” saptamasını yapmaktadır. Yine aynı değerlendirme de “Sendikal veya siyasal nitelikteki toplumsal hareket örgütlerinin büyük çoğunluğu, Sarı Yelekliler hareketine yeterince destek vermemelerinin bedelini hâlâ ödüyor. Bu durum, aşırı sağın kendisini “düzen karşıtı” olarak sunarak insanları aldatmasına olanak sağlıyor.” denmesi de geleneksel sendikal ve devrimci yapılanmaların kendi dışlarından gelişmiş halk hareketleri konusundaki tutumlarına değerli bir eleştiri sunmaktadır.(10) https://marxsimdi.com/fransada-genclik-ayakta-derinlesen-ve-hizla-buyuyen-bir-hareket/.

Genel grev, üretim ve hizmet süreçlerindeki emek gücünü görünür kılar; fakat sonucu baştan belirlenmiş bir iktidar değişikliği değildir. Etkisi, örgütlenmenin yaygınlığına, ortak hedeflere ve halkın desteğine bağlıdır. Aynı şekilde seçim başarısı da tek başına ekonomik ve siyasi güç ilişkilerini değiştirmez.

LFI’nin gençliğe ve sosyal taleplere desteği bu süreçte önemli bir imkândır. Bu imkânın kalıcılaşması, halkın bağımsız karar gücünü büyütmesiyle mümkündür. Peter Thomas’ın       ( Londra’daki Brunel Üniversitesinde siyasal düşünceler tarihi profesörü, Gramsci’nin devlet, hegemonya ve devrim anlayışı üzerine çalışmalarıyla tanınır) hegemonya yorumunun gösterdiği üzere, özgürleştirici öncülük insanların kendi kendilerini yönetme kapasitesini geliştirmelidir. [11]

Ayrıca başka analistlerin de vurguladığı gibi 1968 den farklı olarak değişen sınıfsal yapılar ve uluslararası durum değerlendirildiğinde Fransa’ da kısmı kazanımlarla birlikte kalıcı, giderek yoğunlaşıp büyüyen halk örgütlenmeleri ve birleşik sol devrimci mücadelenin geliştirilemediği koşullarda aşırı sağ tehdidinin büyümesi de söz konusudur.

Farklı sosyalist akımlar arasında demokratik ortaklaşma

Birçok ülkede görüldüğü gibi Fransa’da da devrimci sosyalist akımların ileri derecede bölünmüş bir yapıda olduğu bilinmektedir. Aslında bu durum devrimci çevrelerin geçmişte Sarı Yelekliler hareketinde, bugün öğrenci hareketinde ve geleneksel sendikalar üzerindeki etkisizliklerinde ortaya çıktığı gibi çok önemli bir zaafa yol açmaktadır.

Çoğulcu demokratik birlik, bütün örgütlerin aynı programı veya stratejiyi benimsemesini gerektirmez; eğitim, barınma, insanca ücret, demokratik özgürlükler, ırkçılık ve savaş karşıtlığı gibi ortak taleplerde birlikte davranabilmelerini gerektirir. Örneğin parlamenter mücadeleye farklı yaklaşan sosyalist güçler, grevlerde, öğrenci eylemlerinde ve mahalle örgütlenmelerinde ortaklaşabilir.

Böyle bir birlik, örgüt yönetimleri arasındaki anlaşmaların ötesinde, halkın kendi temsilcilerini seçtiği ve denetlediği bağımsız yapılarda kök salmalıdır. Demokratik halk hegemonyası, herhangi bir sosyalist eğilimin diğerlerine üstünlük kurmasıyla değil, farklı mücadelelerin ortak hedefler etrafında halkın yönetme kapasitesini büyütmesiyle gelişebilir.

Bu yaklaşım, reformist ve devrimci diye tanımlanan kesimler arasındaki tartışmayı da somutlaştırır. Birlikte elde edilen kazanımlar, halkın deneyim kazanmasını sağlar; farklı stratejilerin sınırları da mücadele içinde görülebilir. Demokratik ortaklaşma, siyasi eleştiriyi ortadan kaldırmadan eylem birliği kurabilmektir.

Yeni bir enternasyonal dayanışmaya doğru

Fransa’daki mücadelenin uluslararası boyutu, yalnızca başka ülkelerden destek mesajları alınmasıyla sınırlanamaz. Sermaye hareketleri, tedarik zincirleri, borç ilişkileri, ekolojik yıkım ve silahlanma uluslararası ölçekte işlediğinden, emekçilerin mücadelesi de sınırları aşan bağlara ihtiyaç duyuyor.

Komünist ve Stalinist geleneklerden gelen partiler, farklı Troçkist enternasyonal ağlar ve başka sosyalist yapılanmalar önemli deneyimler taşıyor. Bunların her birini aynı ölçüde kapalı veya dar saymak doğru olmaz. Ancak hiçbir geleneğin kendi tarihsel kimliğini ortak mücadelenin ön koşulu hâline getirmemesi gerekir.

Yeni bir enternasyonal dayanışma, mevcut örgütlerin kendilerini feshetmesini beklemeden kurulabilir. Uluslararası grev dayanışma fonları, ortak savaş karşıtı kampanyalar, öğrenci ve mahalle örgütlenmeleri arasında deneyim paylaşımı, çok dilli yayınlar ve sınırları aşan hak mücadeleleri bunun somut adımları olabilir. Bu ilişkiler, yalnızca merkez yöneticilerinin toplantılarına değil, tabanın doğrudan bağlarına dayanmalıdır.

İlerici Enternasyonal’in bildirgesi ortak mücadelede birliğini savunurken koordinasyonun boyun eğmeyi gerektirmediğini, çoğulculuğun ortak programın gücü olabileceğini ve seçim kazanmanın yeterli olmadığını belirtiyor. [12] Bu ilkelerin pratikte ne ölçüde gerçekleştiği ayrıca değerlendirilmeli; fakat önerdiği yönelim, farklı geleneklerin ortaklaşmasına açık bir zemin oluşturuyor. Progressive International

Savaş karşıtlığının tutarlılığı da önemlidir. Bir devletin yayılmacılığına karşı çıkarken başka bir devletin baskısını görmezden gelen yaklaşım, halkların bağımsızlığını zayıflatır. Enternasyonal dayanışma; bütün ülkelerde emekçilerin, ezilenlerin ve halkların haklarını esas almalı, halkların güvenliğini devletler arasındaki güç rekabetine teslim etmemelidir.

Sonuç

Fransa’da gençliğin başlattığı hareketin tarihsel değeri, bugün yarattığı itirazın yanında, yarının demokratik yönetme kapasitesini ne ölçüde geliştirebildiğiyle belirlenecektir. Temel talepler etrafında birleşen, kendi temsilcilerini denetleyen, farklı mücadele biçimlerini birlikte kullanan ve uluslararası bağlarını güçlendiren bir halk hareketi, iktidar alternatifini toplumsal hayatın içinde kurabilir. Demokratik halk hegemonyası, halk adına yönetme iddiasının halkın kendi kendisini yönetme gücüne dönüşmesiyle gelişir.

Kaynaklar

  1. World Inequality Lab. World Inequality Report 2026 — Executive Summary.
  2. Liang X, Tian N, Lopes da Silva D, vd. Trends in World Military Expenditure, 2025. SIPRI. Nisan 2026.
  3. Besancenot O. Stéfanie Prezioso ile söyleşi. France : les raisons d’y croire. Inprecor/Marx21. 20 Ekim 2026.
  4. Lantier A. Avrupa genelinde kitlesel protestolar patlarken Fransız sendikaları Macron ile pazarlık yapıyor. WSWS. 22 Ekim 2026.
  5. Sosyalist Eşitlik Partisi, Fransa. Eylem komiteleri kuralım! İşçileri savaşa karşı ve Fransa’daki gençlik hareketini savunmak için seferber edelim! WSWS. 9 Ekim 2026.
  6. Douet Y. Lutte hégémonique et classes populaires rurales. Le combat antifasciste à la lumière de Gramsci. Contretemps. 2 Ekim 2024.
  7. Larrache A. France : Après le succès du 17 octobre, orienter contre le budget et contre Macron, vers la grève générale. Inprecor. 18 Ekim 2026.
  8. Özinanır Cİ. Paris’te dolaşan hortlak: Komün. marksist.org. 15 Ekim 2026.
  9. Garo I. Conquérir l’État ? Contretemps. 21 Ekim 2026.
  10. Fransa’da Gençlik Ayakta! Derinleşen ve Hızla Büyüyen Bir Hareket. Marksizm Şimdi. 20.Ekim. 2026 https://marxsimdi.com/fransada-genclik-ayakta-derinlesen-ve-hizla-buyuyen-bir-hareket/
  11. Thomas PD. L’hégémonie comme méthode. Contretemps. Fransızca çeviri, 19 Ekim 2026.
  12. Progressive International. Declaration. Eylül 2020.

 

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir